Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα. Η υποψία συνήθως προκύπτει από μια αυξημένη τιμή του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA), από ένα ύποπτο απεικονιστικό εύρημα ή από μια εστιακή σκλήρυνση του προστάτη κατά την ψηλάφηση / δακτυλική εξέταση. Ωστόσο, η τελική διάγνωση μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω ενός δείγματος ιστού (βιοψία προστάτη).

Η βιοψία είναι ο πιο σημαντικός και ασφαλής τρόπος ανίχνευσης καρκίνου του προστάτη και σωστής εκτίμησης του βαθμού κακοήθειας αυτού. Επιβεβαιώνει τη διάγνωση, αλλά είναι και η βάση για τον περαιτέρω προγραμματισμό της θεραπείας. Δεδομένου ότι ο καρκίνος εμφανίζεται συχνά σε διαφορετικά σημεία και με διαφορετική επιθετικότητα στον ίδιο προστάτη, δεν αρκεί η λήψη βιοψίας από ένα μόνο μέρος. Τα δείγματα ιστών πρέπει να καθορίζουν ακριβώς την εντόπιση, το φορτίο, και την επιθετικότητα ενός όγκου.

Αυτό προϋποθέτει τον καθορισμό κριτηρίων υψηλής ποιότητας, τα οποία καθορίζονται από τον αριθμό των δειγμάτων που λαμβάνονται, τη θέση των σημείων δειγματοληψίας, και τη στοχευμένη βιοψία παθολογικών απεικονιστικών ευρημάτων. Η θεραπεία μπορεί να αποτελείται από ενεργή παρακολούθηση (active surveillance), εξωτερική ακτινοβολία, βραχυθεραπεία, HIFU ή χειρουργική επέμβαση (ριζική προστατεκτομή).

Είναι έτσι ζωτικής σημασίας να παρέχονται όλες τις πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση του προστάτη ώστε ο ασθενής να είναι σίγουρος για την ενδεδειγμένη θεραπεία μετά τη λήψη της πρώτης βιοψίας.

Αν και οι μεγάλοι όγκοι του προστάτη συχνά αναγνωρίζονται εύκολα, ο ουρολόγος δε μπορεί να βασιστεί στo συμβατικό υπερηχογράφημα ως διαγνωστικό μέσο. Επίσης, το υπερηχογράφημα δεν μπορεί να κάνει διάκριση μεταξύ των διαφορετικών τύπων καρκίνου, ακόμη και όταν ο όγκος είναι υπερηχογραφικά αναγνωρίσιμος.

H πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία του προστάτη (mpMRI) είναι σήμερα η ενδεδειγμένη απεικονιστική μέθοδος, αφού δύναται να ανιχνεύσει καρκίνους που δεν είναι υπερηχογραφικά ορατοί αλλά και να «χαρτογραφεί» τον προστάτη, παρέχοντας όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τον όγκο. Τα τελευταία χρόνια, μια αναγνωρισμένη μέθοδος βιοψίας προστάτη, βάσει κατευθυντήριων οδηγιών, είναι η βιοψία που πραγματοποιείται με την χρήση τεχνολογίας σύντηξης εικόνων MRI/υπερήχων (fusion biopsy).

Το ιατρείο μας είναι το μόνο ουρολογικό ιατρείο πανελλαδικά που διαθέτει το σύγχρονο σύστημα στοχευμένης βιοψίας προστάτη (software-based fusion – BiopSee®, http://www.biopsee.de/home.html) παρέχοντας εξαιρετικά ακριβείς στερεοτακτικές (3D) βιοψίες είτε διορθικά, είτε διαπερινεϊκά.

Ο ιατρός είναι πιστοποιημένος χρήστης του συγκεκριμένου συστήματος και διαθέτει πολυετή εμπειρία με περισσότερες από 300 βιοψίες στο εξωτερικό. Ο ασθενής προσκομίζει μια εξέταση μαγνητικής τομογραφίας (mpMRΙ) του προστάτη. Αυτά τα δεδομένα μεταφέρονται στο ιατρείο με ένα δίσκο (CD) η USB stick, επισημαίνονται οι ύποπτες περιοχές και οι εικόνες ενσωματώνονται στην επεξεργασία εικόνας μιας συσκευής υπερήχων υψηλής ανάλυσης,. Με αυτόν τον τρόπο, ο ιατρός έχει πρόσβαση στα δεδομένα της mpMRI και προβάλλει τις εικόνες του προστάτη και των ύποπτων περιοχών σε εκείνες του υπερηχογραφήματος σε πραγματικό χρόνο, κατά τη διάρκεια της βιοψίας.

Αυτή η κατάσταση μπορεί να συγκριθεί με εκείνη ενός σύγχρονου οχήματος, στο οποίο ο χειριστής μπορεί να ελέγχει με ακρίβεια τη διαδρομή με τη χρήση ενός συστήματος πλοήγησης (GPS). Δεν πραγματοποιούνται απλές γνωστικές βιοψίες οι οποίες έχουν βάση μόνο την ανάγνωση και τον εντοπισμό των ύποπτων περιοχών στην μαγνητική τομογραφία και την χρήση του υπερηχογραφήματος σε δεύτερο χρόνο χωρίς την παράλληλη προβολή των εικόνων της μαγνητικής τομογραφίας (cognitive fusion).

Οι τυχόν παραμορφώσεις του προστάτη που προκαλούνται από την είσοδο της κεφαλής υπερήχων ή τις διάφορες κινήσεις του ασθενούς εξουδετερώνονται με τη χρήση ειδικού λογισμικού (elastic image registration).

Επιπλέον, το σύστημα BiopSee® καταγράφει την ακριβή θέση κάθε μεμονωμένου δείγματος ιστού και στις τρεις διαστάσεις (στερεοτακτική βιοψία). Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αποδοθεί η ακριβής θέση και επιθετικότητα σε κάθε πιθανό εύρημα καρκίνου. Αυτό αποτελεί επίσης μια σημαντική πληροφορία για ενδεχόμενη επαναληπτική βιοψία στο μέλλον αλλά και απαραίτητη προϋπόθεση για πιθανή εστιακή θεραπεία (focal treatment) η οποία αποσκοπεί όχι στην αντιμετώπιση ολόκληρου του προστάτη, αλλά μόνο του όγκου.

Τι προσφέρει το σύστημα BiopSee®

• Βελτίωση της διαγνωστικής ακρίβειας
• Ελαχιστοποίηση των πιθανοτήτων μη εντοπισμού παθολογικών περιοχών
• Ακριβή πλοήγηση στις ύποπτες περιοχές
• Καταγραφή και παρακολούθηση των ασθενών
• Συμβατότητα με διάφορες μορφές θεραπείας (βραχυθεραπεία, κρυοθεραπεία, HIFU)

Σημαντικές πληροφορίες για ιατρούς και ασθενείς

• Οι διορθικές τυχαιοποιημένες βιοψίες έχουν ποσοστό επιτυχίας ~33%
• Η λήψη επιπλέον (μέχρι 30) ιστοτεμαχιδίων (saturation biopsy) έχει ποσοστό επιτυχίας ~40%
• Το σύστημα BiopSee® έχει γενικό ποσοστό επιτυχίας 58-70%
• Οι στοχευμένες βιοψίες των mpMRI ύποπτων περιοχών έχουν ποσοστό επιτυχίας 86-100%

Γιατί να κάνετε τη βιοψία στο ιατρείο μας;

• Είμαστε πιστοποιημένοι στο συγκεκριμένο σύστημα
• Διαθέτουμε πολυετή εμπειρία με περισσότερες από 300 βιοψίες στο εξωτερικό, όπου και συνεχίζουμε να πραγματοποιούμε παράλληλα βιοψίες
• Παρέχουμε εξαιρετικά ακριβείς στερεοτακτικές και όχι απλές γνωστικές βιοψίες οι οποίες υστερούν διαγνωστικά
• Έχουμε εμπειρία τόσο στις διορθικές, όσο και στις διαπερινεϊκές βιοψίες.
• Ανάλογα με τα κλινικά και απεικονιστικά στοιχεία επιλέγεται η κατάλληλη μέθοδος
• Πραγματοποιούμε τις βιοψίες πάντα με τοπική και όχι γενική αναισθησία ή μέθη
• Η βιοψία δε διαρκεί περισσότερο από 15-20 λεπτά
• Πραγματοποιούμε αναλυτική καταγραφή και αναφορά με εικόνες, η οποία παραδίδεται στον ασθενή και μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην περαιτέρω παρακολούθηση και θεραπεία, ανεξάρτητα από το θεράποντα ιατρό
  Ο ασθενής λαμβάνει το παθολογοανατομικό πόρισμα σε 2-3 ημέρες
• Μπορούμε να αναλάβουμε την περαιτέρω παρακολούθηση και θεραπεία του ασθενούς η οποία προσαρμόζεται στις κατάλληλες ιατρικές ενδείξεις σύμφωνα με τα κλινικά και τα ογκολογικά στοιχεία (precision medicine)
• Προσφέρουμε οικονομικά πακέτα αφού η βιοψίες πραγματοποιούνται στο ιατρείο και όχι ενδονοσοκομειακά
• Στην εποχή που η χώρα μας, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, μαστίζονται από την πανδημία, προσφέρουμε ένα ασφαλές περιβάλλον στον ασθενή, ο οποίος λαμβάνει προσωπικό ραντεβού και έρχεται σε επαφή με μόνο δύο έως τρία άτομα.

Αποτελεί τον 11ο συχνότερο καρκίνο παγκοσμίως και παρουσιάζεται συχνότερα στον ανδρικό πληθυσμό. Περίπου το 75% των ασθενών εμφανίζουν όγκο χαμηλού σταδίου που δε διηθεί το μυϊκό χιτώνα της κύστης (στάδιο CIS, Ta, Τ1). Το κάπνισμα είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου και ευθύνεται στο 50% των περιπτώσεων.

Το κύριο σύμπτωμα της νόσου είναι η μακροσκοπική αιματουρία (αίμα στα ούρα) η οποία είναι στις περισσότερες περιπτώσεις ανώδυνη. Πολλές φορές το αίμα ανιχνεύεται μόνο σε γενικές εξετάσεις των ούρων (μικροσκοπική αιματουρία). Σπανιότερα συμπτώματα που χαρακτηρίζουν πιο επιθετικούς και ευμεγέθεις όγκους είναι τα δυσουρικά ενοχλήματα και το κάτω κοιλιακό άλγος, ενώ πολλές φορές ο ασθενής δεν έχει κανένα απολύτως σύμπτωμα. Κύρια διαγνωστικά μέσα είναι η γενική και η κυτταρολογική εξέταση ούρων, το υπερηχογράφημα ουροδόχου κύστης, και η κυστεοσκόπηση.

Η πρώτη θεραπευτική προσέγγιση του καρκίνου της κύστεως είναι η διουρηθρική εκτομή του μορφώματος. Η επέμβαση αυτή προσφέρει την αρχική θεραπεία αλλά και την εκτίμηση του σταδίου (βαθμός διήθησης) και της επιθετικότητας (βαθμός διαφοροποίησης των κυττάρων) του όγκου. Τα χαρακτηριστικά αυτά θα κρίνουν και την περαιτέρω αντιμετώπιση. Ένας όγκος μπορεί να αφαιρεθεί τμηματικά ή ολόκληρος σε ένα κομμάτι (en-bloc resection).

Όταν ο όγκος δε διηθεί το μυϊκό χιτώνα και δεν είναι ιδιαίτερα επιθετικός, η περαιτέρω θεραπεία αποτελείται από τακτική παρακολούθηση του ασθενούς με κυστεοσκόπηση και κυτταρολογική εξέταση ούρων και εκ νέου διουρηθρική εκτομή σε περίπτωση υποτροπής. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθούν επικουρικές ενδοκυστικές εγχύσεις χημειοθεραπευτικών παραγόντων ή εξασθενημένου στελέχους του βακίλου της φυματίωσης (BCG). Οι εγχύσεις αυτές βοηθούν στην ελάττωση των πιθανοτήτων υποτροπής αλλά και εξέλιξης της νόσου σε πιο διηθητικό και δυνητικά μεταστατικό καρκίνο.

Όταν ένας όγκος διηθεί το μυϊκό χιτώνα της ουροδόχου κύστης, ή σε κάποιες περιπτώσεις λιγότερο διηθητικών αλλά επιθετικών όγκων, κρίνεται απαραίτητη η χειρουργική αφαίρεση της ολόκληρης της ουροδόχου κύστης, του προστάτη και των σπερματοδόχων κύστεων στους άνδρες, και της ουροδόχου κύστης, της μήτρας των ωοθηκών καθώς και τμήματος του κόλπου στις γυναίκες (ριζική κυστεκτομή). Στην περίπτωση αυτή πραγματοποιείται μια χειρουργική εκτροπή των ούρων στο δέρμα ή η δημιουργία μιας νέας ουροδόχου κύστης (νεοκύστης) με τη χρήση λεπτού εντέρου.

Σε μεταστατική νόσο η αφαίρεση της ουροδόχου κύστης είναι παρηγορητική σε περίπτωση έντονων συμπτωμάτων και με σκοπό της βελτίωσης της ποιότητας ζωής, ενώ η χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία και ακτινοθεραπεία αποτελούν συμπληρωματικές μεθόδους αντιμετώπισης.

Το ρομποτικό σύστημα da Vinci αποτελείται από την κονσόλα, τον πύργο, και τον κορμό. Η κονσόλα περιέχει δύο μοχλούς (joysticks) που εφαρμόζουν στα δάκτυλα του χειρουργού για να δίνονται οι εντολές στους ρομποτικούς βραχίονες, ένα σύστημα φακών το οποίο παρέχει στο χειρουργό μια υψηλής ποιότητας τρισδιάστατη εικόνα, και τους ποδοδιακόπτες μέσω των οποίων ο χειρουργός δίνει επιπρόσθετες εντολές (χειρισμός κάμερας, διαθερμία).

Όπως καταλαβαίνει κανείς, η κονσόλα λειτουργεί όπως ένα σύγχρονο ηλεκτρονικό παιχνίδι εικονικής πραγματικότητας (virtual reality). Ο πύργος του συστήματος αποτελείται από μια οθόνη μέσα από την οποία προβάλλεται το χειρουργείο, καθώς και από συσκευές που παρέχουν χρήσιμες λειτουργίες για την ολοκλήρωση του χειρουργείου. Είναι αντίστοιχος με έναν λαπαροσκοπικό πύργο.

Ο κορμός του συστήματος αποτελείται από τους βραχίονες πάνω στους οποίους προσαρμόζονται τα εργαλεία. Τοποθετείται πάνω από τον ασθενή και οι βραχίονες συνδέονται με ειδικά ports που τοποθετούνται στην κοιλιακή χώρα, όπως ακριβώς σε ένα λαπαροσκοπικό χειρουργείο. Οι βραχίονες είναι στην ουσία η προέκταση των χεριών του χειρουργού, τα οποία δίνουν τις εντολές από τους μοχλούς της κονσόλας για να πραγματοποιηθούν οι ενδοσκοπικοί χειρισμοί.

Οι τεχνικές και εργονομικές δυσκολίες της λαπαροσκοπικής χειρουργικής, συνέβαλαν στην ανάπτυξη του ρομποτικού συστήματος, το οποίο έφερε την επανάσταση στο χώρο της ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής την τελευταία εικοσαετία.

Το βασικό πλεονέκτημα του έναντι της συμβατικής λαπαροσκοπίας είναι η ευκολία πραγματοποίησης πολύπλοκων ενδοσκοπικών χειρισμών, εξαιτίας της χρήσης αρθρωτών εργαλείων που λειτουργούν όπως ο καρπός του χειρουργού. Η τρισδιάστατη εικόνα, και η άνετη εργονομικά στάση του χειρουργού, ο οποίος παραμένει καθιστός σε όλη τη διάρκεια του χειρουργείου, και η εξάλειψη του φυσιολογικού τρόμου των εργαλείων, αποτελούν πρόσθετα πλεονεκτήματα της τεχνικής.

Επιπλέον διατηρούνται τα πλεονεκτήματα της λαπαροσκοπικής χειρουργικής, όπως η ελαχιστοποίηση της πιθανότητας επιπλοκών, η μείωση του χρόνου νοσηλείας, η ταχύτερη ανάρρωση του ασθενούς και τα καλύτερα κοσμητικά αποτελέσματα.

Τα παραπάνω πλεονεκτήματα οδηγούν στην ταχύτερη εκμάθηση της τεχνικής από το χειρουργό, ο οποίος χρειάζεται λιγότερα χειρουργεία για να αποκτήσει την απαραίτητη εμπειρία. Μειονεκτήματα της μεθόδου αποτελούν το υψηλό κόστος και η απουσία της απτικής αίσθησης του χειρουργού που δε χειρίζεται απευθείας τα εργαλεία.

Η ρομποτικά υποβοηθούμενη ριζική προστατεκτομή είναι η πρώτη ουρολογική επέμβαση που περιεγράφηκε και εκείνη που πραγματοποιείται περισσότερο από κάθε άλλη με τη συγκεκριμένη μέθοδο.

Ωστόσο, οι ενδείξεις της ρομποτικής χειρουργικής έχουν επεκταθεί και σε άλλες επεμβάσεις, όπως η μερική νεφρεκτομή, η πυελοπλαστική, και η ριζική κυστεκτομή με εκτροπή ούρων. Η ρομποτική χειρουργική υπερέχει αισθητά στις εν λόγω επεμβάσεις λόγω της μεγάλης δεξιοτεχνίας και ακρίβειας που προφέρει στο χειρουργό. Ωστόσο, ο ασθενής θα πρέπει να είναι ενήμερος ότι το ρομποτικό σύστημα δεν είναι αυτόνομο, δε χειρουργεί μόνο του τον ασθενή, αλλά εξαρτάται πλήρως από την ικανότητα και την εμπειρία του χειρουργού.

Το ίδιο ισχύει και με τα ογκολογικά ή λειτουργικά αποτελέσματα μιας χειρουργικής επέμβασης. Επιπλέον, όπως και η λαπαροσκοπική χειρουργική, η ρομποτικά υποβοηθούμενη χειρουργική δεν έχει ένδειξη στην αντιμετώπιση όλων των ουρολογικών παθήσεων.

Πολλές παραδοσιακές ουρολογικές επεμβάσεις απαιτούν μεγάλες τομές και έχουν ως αποτέλεσμα την παρατεταμένη νοσηλεία και χρόνο ανάρρωσης του ασθενούς. Με την πρόοδο της τεχνολογίας, αναπτύχθηκε η λαπαροσκοπική χειρουργική η οποία εφαρμόστηκε επίσης και στο χώρο της ουρολογίας.

Με τη χρήση ενός μικρού ενδοσκοπίου που πραγματοποιεί και μεγέθυνση της εικόνας, αλλά και ιδιαίτερα λεπτών και μακριών χειρουργικών εργαλείων που τοποθετούνται μέσα από 3-5 μικρές τομές, ο χειρουργός μπορεί να πραγματοποιήσει ένα ελάχιστα επεμβατικό χειρουργείο. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να αντιμετωπισθεί ένα μεγάλο εύρος ουρολογικών παθήσεων.

Η τεχνική προσφέρει τα ίδια διαγνωστικά και θεραπευτικά οφέλη με την ανοικτή χειρουργική. Επιπλέον μειώνει στο ελάχιστο το μετεγχειρητικό πόνο, το χρόνο νοσηλείας, το χρόνο ανάρρωσης και επιτυγχάνει άριστα κοσμητικά αποτελέσματα.

 Ωστόσο, οι λαπαροσκοπικές επεμβάσεις χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα υψηλή τεχνική δυσκολία και ο χειρουργός χρειάζεται να πραγματοποιήσει μεγάλο αριθμό επεμβάσεων για να αποκτήσει την απαιτούμενη εμπειρία. Επιπλέον, είναι ιδιαίτερα επίπονες για τον χειρουργό, ο οποίος πρέπει να διατηρεί μια ανορθόδοξη εργονομικά στάση του σώματος του σε όλη τη διάρκεια του χειρουργείου. Τέλος, τα μακριά λαπαροσκοπικά εργαλεία απαιτούν ιδιαίτερα μεγάλη δεξιοτεχνία στο χειρισμό σε σχέση με τα απλά χειρουργικά, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια ανορθωτικών επεμβάσεων.

Όλοι οι παραπάνω παράγοντες, αρχικά περιόρισαν την ανάπτυξη και διάδοση της λαπαροσκοπικής τεχνικής, η οποία εφαρμόστηκε σε συγκεκριμένα κέντρα αναφοράς με μεγάλο όγκο περιστατικών. Στο χώρο της ουρολογίας μεγάλη επανάσταση στο χώρο της λαπαροσκοπικής χειρουργικής έφεραν η πρώτη λαπαροσκοπική νεφρεκτομή από τον Ralph Clayman το 1991  και οι πρώτες σειρές λαπαροσκοπικής ριζικής προστατεκτομής από τον Schuessler το 1997 και Guillonneau το 1998 που οδήγησαν στην παγκόσμια αποδοχή της μεθόδου από την ουρολογική κοινότητα.

Σήμερα, η λαπαροσκοπική χειρουργική εφαρμόζεται στην αντιμετώπιση πολλαπλών, ογκολογικών και μη, ουρολογικών παθήσεων, όπως παθήσεων των νεφρών, των επινεφριδίων, των ουρητήρων, της ουροδόχου κύστης και του προστάτη.

Ωστόσο, η λαπαροσκοπική χειρουργική δεν αποτελεί πάντοτε τον ενδεδειγμένο τρόπο αντιμετώπισης, και θα πρέπει να επιλέγεται με βάση την εμπειρία του χειρουργού και τις χειρουργικές ενδείξεις της νόσου.

Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον δεύτερο σε συχνότητα καρκίνο στον άνδρα παγκοσμίως, με μέση ηλικία εμφάνισης τα 70 έτη. Παράγοντες κινδύνου αποτελούν το εθνικό/φυλετικό υπόβαθρο, το θετικό οικογενειακό ιστορικό και η γενετική προδιάθεση, η οποία συνδέεται με μεταλλάξεις γονιδίων (BRCA2, ATM, CHEK2, BRCA1, PALB2). Περίπου ο ένας στους δέκα ασθενείς έχει αμιγώς κληρονομική νόσο, κάτι που ορίζεται από τη διάγνωση σε μικρότερη ηλικία (<60 έτη) και/ή την παρουσία τριών τουλάχιστον συγγενών που έχουν νοσήσει.

Ειδικά η μετάλλαξη των γονιδίων BRCA2 και BRCA1 συνδέεται και με το σύνδρομο του κληρονομικού καρκίνου του μαστού και των ωοθηκών στις γυναίκες κάτι που θα πρέπει να διευκρινίζεται κατά τη λήψη του οικογενειακού ιστορικού. Επιπλέον, διάφοροι εξωγενείς / περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο, το κάπνισμα, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, οι χρόνιες φλεγμονές, και η κατανάλωση κόκκινου κρέατος μπορούν να επηρεάσουν τη συχνότητα εμφάνισης και τον κίνδυνο εξέλιξης του καρκίνου του προστάτη.

Η διαγνωστική προσέγγιση περιλαμβάνει το ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA) στο αίμα, τη δακτυλική εξέταση του προστάτη και κατά περιπτώσεις το διορθικό υπερηχογράφημα και τη πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία του προστάτη mpMRI. Το PSA είναι ένας καρκινικός δείκτης που δείχνει ότι υπάρχει κάποια παθολογία του προστάτη αλλά δε μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει την ύπαρξη καρκίνου.

Μπορεί να αυξηθεί σε διάφορες καλοήθεις καταστάσεις όπως η υπερτροφία προστάτη ή η προστατίτιδα, αλλά η πιθανότητα ύπαρξης καρκίνου αυξάνει με την αύξηση των τιμών. Επιπλέον πληροφορίες για τη συνεκτίμηση των πιθανοτήτων ύπαρξης καρκίνου μπορεί να δώσουν στοιχεία όπως η πυκνότητα του PSA (PSA density), η ταχύτητα αύξησης (PSA velocity), ο χρόνος διπλασιασμού (PSA doubling time), και η αναλογία ελεύθερου προς ολικό PSA (free/total PSA). Η δακτυλική εξέταση μπορεί να ανιχνεύσει όγκους μεγέθους μεγαλύτερου των 0.2 κ.εκ., και μπορεί από μόνη της να ανιχνεύσει ένα καρκίνο, άσχετα από την τιμή του PSA, στο 18% των περιπτώσεων.

Αν και οι μεγάλοι όγκοι του προστάτη συχνά αναγνωρίζονται εύκολα, ο ουρολόγος δε μπορεί να βασιστεί στo συμβατικό υπερηχογράφημα ως διαγνωστικό μέσο. Επίσης, το υπερηχογράφημα δεν μπορεί να κάνει διάκριση μεταξύ των διαφορετικών τύπων καρκίνου, ακόμη και όταν ο όγκος είναι υπερηχογραφικά αναγνωρίσιμος.

Σε αντίθεση, η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία του προστάτη (mpMRI) είναι σήμερα η ενδεδειγμένη απεικονιστική μέθοδος, αφού δύναται να ανιχνεύσει καρκίνους που δεν είναι υπερηχογραφικά ορατοί αλλά και να «χαρτογραφεί» τον προστάτη, παρέχοντας όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τον όγκο. Σε υποψία μεταστατικής νόσου, ενδεδειγμένες απεικονιστικές εξετάσεις είναι η αξονική τομογραφία με την ενδοφλέβια χρήση σκιαγραφικού, η μαγνητική τομογραφία, το σπινθηρογράφημα οστών και το PSMA PET/CT scan.

H τελική διάγνωση μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω ενός δείγματος ιστού (βιοψία προστάτη). Η βιοψία προστάτη είναι ο πιο σημαντικός και ασφαλέστερος τρόπος ανίχνευσης καρκίνου του προστάτη και σωστής εκτίμησης του βαθμού κακοήθειας αυτού. Επιβεβαιώνει τη διάγνωση, αλλά είναι και η βάση για τον περαιτέρω προγραμματισμό της θεραπείας.

Δεδομένου ότι ο καρκίνος εμφανίζεται συχνά σε διαφορετικά σημεία και με διαφορετική επιθετικότητα στον ίδιο προστάτη, δεν αρκεί η λήψη βιοψίας από ένα μόνο μέρος. Τα δείγματα ιστών πρέπει να καθορίζουν ακριβώς την εντόπιση, το φορτίο, και την επιθετικότητα  ενός όγκου. Αυτό προϋποθέτει τον καθορισμό κριτηρίων υψηλής ποιότητας, τα οποία καθορίζονται από τον αριθμό των δειγμάτων που λαμβάνονται, τη θέση των σημείων δειγματοληψίας, και τη στοχευμένη βιοψία παθολογικών απεικονιστικών ευρημάτων.

Τα τελευταία χρόνια, μια αναγνωρισμένη μέθοδος βιοψίας προστάτη, βάσει κατευθυντήριων οδηγιών, είναι η βιοψία που πραγματοποιείται με την χρήση τεχνολογίας σύντηξης εικόνων MRI/υπερήχων (fusion biopsy).

Η θεραπεία μπορεί να αποτελείται από απλή παρακολούθηση (watchful waiting), ενεργή παρακολούθηση (active surveillance), εξωτερική ακτινοβολία, βραχυθεραπεία, εστιακή θεραπεία (focal therapy) ή χειρουργική επέμβαση (ριζική προστατεκτομή). Η τελευταία μπορεί να  πραγματοποιηθεί με ανοιχτή τομή, λαπαροσκοπικά (λαπαροσκοπική ριζική προστατεκτομή), ή με τη χρήση του ρομποτικού συστήματος da Vinci (ρομποτικά υποβοηθούμενη ριζική προστατεκτομή). Η θεραπεία εξαρτάται τόσο από το ογκολογικό στάδιο, την επιθετικότητα του όγκου αλλά και τη γενική κατάσταση και το προσδόκιμο επιβίωσης του ασθενούς.

Όταν ένας ασθενής πάσχει από κλινικά εντοπισμένη νόσο, ο ουρολόγος οφείλει να τον ενημερώσει ότι καμία από τις παραπάνω μορφές χειρουργικής θεραπείας και ακτινοβολίας δεν υπερισχύει έναντι των άλλων όσον αφορά την ολική ή τη σχετιζόμενη με τον όγκο επιβίωση. Ο ουρολόγος οφείλει επίσης να ενημερώσει τους ασθενείς ότι όλες οι μορφές θεραπείας μπορεί να έχουν παρενέργειες/επιπλοκές, οι οποίες θα πρέπει να γίνονται γνωστές εκ των προτέρων.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρείας, οι διάφορες μορφές εστιασμένης θεραπείας (HIFU, κρυοθεραπεία) θα πρέπει να προσφέρονται μόνο στο πλαίσιο κλινικής έρευνας και όχι στην καθημερινή κλινική πράξη. Όταν ένας ασθενής πάσχει από τοπικά προχωρημένη ή επιθετική νόσο, ενδείκνυται η ριζική προστατεκτομή με εκτεταμένη λεμφαδενεκτομή, αλλά και η ακτινοθεραπεία, ενώ αντενδείκνυται η ενεργή παρακολούθηση και η εστιασμένη θεραπεία.

Στην περίπτωση αυτή ο ασθενής πιθανότατα θα χρειαστεί μια συμπληρωματική ορμονοθεραπεία (ορμονικός αποκλεισμός) σε κάποιο στάδιο της θεραπείας. Σε ασθενείς με μεταστατική νόσο ενδεδειγμένες μορφές θεραπείας είναι η ορμονοθεραπεία, η χημειοθεραπεία και η εξωτερική ακτινοβολία, ή ο συνδυασμός τους.